Thursday, 16 July 2020

ગુર્જર ગર્જના ન્યૂઝ પેપર માં મારી કોલમ "પરિભાષા"નો લેખ

"બે શબ્દો વચ્ચેની જગ્યાની ..અભિવ્યક્તિ ...એટલે પ્રેમ"

‌        પ્રેમ શબ્દ આવે એટલે  સાવ સહજ પણે બધાં ઇમેજીન કરતા થઈ જાય...એક છોકરો એક છોકરી..., પહેલી નજર ના પ્રેમ થી માંડી, પ્રપોઝ, હાથમાં હાથ પકડી ફરવું ...સતત કોઈનાં વિચારોમાં ખોવાયેલા રહેવું... ફોન પર કલાકો સુધી વાતો કરવી વગેરે વગેરે...વળી પાછું અનુભવ ગ્રસ્ત એકબીજાની ખામીઓ ખબર પડતાં... તેનાં પ્રત્યે અણગમો, ધીમે ધીમે નાની નાની વાતમાં વધતા જતાં ઝઘડા ,....."આંખો મેં સારી રાત જાયેગી" વાળું ગીત ગણગણતા ... તે જ આંખો ડોળા કાઢતી ભાસે........ આધુનિક શબ્દ "બ્રેકઅપ" નો આઘાત, "દિલ તૂટ ગયાં" નાં ગીતો સાંભળી સાંભળીને મગજને જબરજસ્તી મૂત્રપિંડમાં રૂપાંતરિત કરવા ઝડપેલુ બીડું. શું આ પ્રેમની પરિભાષા હોઈ શકે????
‌
‌
‌.            પ્રેમને કોઇ તત્વ જ્ઞાનની જરૂર નથી ,કોઈ મહાન બનવાની, ફિલસૂફીની વાતો કરવાની કે બોલવાની, સાંભળવાની જરૂર નથી. પ્રેમ માત્ર અનુભૂતિની પરાકાષ્ઠા છે.જીવનના હર પડાવ ઉપર અદ્રશ્ય સંગાથ અનુભવાય.હા સાવ સહજ પણે આતમ કોઈનાં અસ્તિત્વનો આખેઆખો સ્વિકાર કરે ...તેની ખામી, ખૂબી ,ભૂલો સહિત. જીવનમાં આવતાં આઘાતો ની શબ્દ શૂન્યતામાં સતત સાથે સંવેદાતો સંગાથ, સંવાદ પ્રેમની પરિભાષા હોઈ શકે!!
‌
‌
‌.     વાદળ ક્યાં માંગે છે ભરપૂર પાણી..!!
‌.            વરસી શકે મન ભરી...
‌.                     આંસુડા થી એ ભોમ પર....
‌.     એટલો અરજી કરેલ ભાગ ભાડે અરજે છે....
‌
‌
‌      સરોવર ભલે છલકાય તરબતર જળથી...
‌.              તેની કિનારીએથી વળવાનાં છે તે તેમનેય ખબર છે....!!
‌.       ઘટના કંઈ નવી કોઈ થતી નથી તેમાં...
‌.                  બસ તે ખુદને ડૂબાડવા પાણીને તરસે છે..!!
‌

‌
‌.       કવિ કહી જાય ને પછી થોડી રચાય છે કવિતા...!!
‌.                  ડૂબે છે..!! તરે છે ડૂબીને...!!! પાછો ડૂબે છે તરવા...!!
‌.        ત્યારે મુક્તક ,રદીફ ને કાફિયાને સર્જે છે.......
‌
‌
‌
‌
‌.           સાચો પ્રેમ, ખોટો પ્રેમ, વધુ પ્રેમ, બનાવટી પ્રેમ ઓહો કેટકેટલા પ્રકાર!!   આ તો કંઈ શાકભાજીનું માર્કેટ છે તે અલગ અલગ ભાવના પ્રેમ વેચાય...!! પેલુ "ઓહ માય ગોડ" મૂવીમાં હોય છે ને.. આટલાં આટલાં નાળિયેર ફોડશો તો માતાજી પ્રસન્ન થશે. કેટકેટલાં પ્રકારનાં ભગવાન, કેટકેટલાં પૂજારી ને કેટકેટલાં આસ્થાના સ્થાનકો... આમાં સાચા ઈશ્વર ને પારખવા ભજવા કંઈ રીતે?? સાવ આવું જ પ્રેમનું છે.દિવસ રાત ફોન કરી કરીને ખબર પૂછવી તેને care કરે છે તેવું તો ન જ કહેવાય!!. jio નું બિલ લાંબુ આવે એટલી અઢળક વાતો કરી શકવાને ક્ષમતાવાન વર્ષે બે વર્ષના અંતે પ્રેમ ના રંગો ફિક્કા પડી વાર્તાલાપ ના વાક્યો સાવ ટૂંકા થઈ જતાં પ્રેમ નો પાનો પણ માપવો જોઈએ....
‌
‌
‌.           આજનો પ્રેમ પણ આજ નાં ગીતો જેવો છે. આયુષ્ય ખુબ ટૂંકું હોય છે. જ્યારે જુના ગીતો 30- 40 વર્ષ પછી પણ મનથી અનુભવી શકાય છે. જેમ આજે ગીતો રિમીક્સ બને છે. તેમ પ્રેમ પણ રિમિક્સ થાય છે. જુના ગીતો નવાગીતો નું મિશ્રણ, ત્રણ ચાર ગીતો મિક્સ કરીને remix બનાવાય.. તેમ માણસને એક નહીં ત્રણ ચાર વાર પ્રેમ થઈ જાય છે. કોઈક વાર એક જ સમયે બે સાથે પણ હોઈ શકે. શું આ પ્રેમ હોઈ શકે???? રસ્તે કોક મળે તે મુસાફિર કહેવાય સંગાથી નહીં. સંગાથી તો સુખદ ગાંઠ જેવા હોય છે. જીવે છે ત્યાં સુધી એક જ ગાઠે બંધાયેલા રહે છે. તે સંગાથ ની ગાંઠ ને છોડવી કે તેમાંથી મુક્ત થવું તેનાં પોતાનાં પણ બસની વાત નથી હોતી.
‌
‌
‌.                  જીવવું અને સહચરવું બંને અલગ વસ્તુ છે પ્રેમ એ એક ઊર્જા છે. જે તમને વધુ સારા વ્યક્તિ બનવામાં મદદ કરે છે.સાચા અર્થમાં સાથે જીવંતતા થી જીવવા જીવનને ખૂબ નજીકથી જીવવું જરૂરી છે. પોતાની જાત જોડે ખુબ જ પ્રમાણિક રહી કોઈ જ બનાવટ વગર, કોઈ જ સ્વાર્થ, લોભ કે મમતમાં ફસાયા વગર, "જેવા છે તેવા " જીવવાની... ને વર્તવાની.. હિંમત રાખવી ...પડે... આટલું આરપાર જીવ્યાં પછી પ્રેમ નું સંવેદન અનુભવાય કે નહીં એ નક્કી નહીં પણ "અપ્રેમ"ના આભાસ થી તો ચોક્કસ બચી જ શકાશે!!!
‌.        આજના જમાનામાં પ્રેમને  ન થાય તો ચાલે પણ અપ્રેમ એટલે કે આભાસી, જાણીને બતાવવામાં આવતો, જતાવવામાં આવતો..., પ્રેમ થી બચવું ખૂબ જરૂરી છે.ediction ,affection, અને attraction ને પ્રેમ સમજી જીવવું એ જાત ને છેતરવા જેવું કામ છે અને માત્ર પીડા અને દુઃખ આપશે. પ્રેમ એ ક્યારેય ડિપ્રેશન...ના આપે... તે તો હંમેશા પ્રસન્નતાનું એલિવેટર જ બની શકે. ભલે તે વ્યક્તિ સાથે હોય કે ન હોય. પ્રેમ તૂટવા ન દે તે તો સાચવી જાણે. "મેળવી લેવું" અને "પામવું" બંને અલગ  વસ્તુ છે.પ્રેમ પામી શકાય.. પ્રયત્ન કરીને મેળવી ન શકાય.
‌
‌
‌
‌ સાદ આપે ને આવે.. તે સંવાદ નથી હોતો....
‌.       વાતોના વડા કરવાં એ પ્રેમનો સ્વભાવ નથી હોતો...
‌ આવિર્ભાવ ખુદનો અનુભવી શકો છો કોક માં
‌.           તો તેને આકાર આપવા નામકરણ નો ભાર નથી હોતો.
‌
‌ મિત્તલ પટેલ
‌ "પરિભાષા "
‌અમદાવાદ
‌mitalpatel56@gmail.com
‌

‌
‌.            
‌.

Wednesday, 15 July 2020


સર્જનહાર મેગેઝિનના દર વખત ના ટોપિક ખૂબ જ રસપ્રદ..... સંવેદન થી ભરપૂર હોય છે. એવાં પર્ટિક્યુલર શબ્દ ભાવને કલમ દ્વારા વાચા આપવી મને હંમેશથી ખૂબ ગમ્યું છે. આ વખતનો સર્જનહાર મેગેઝિનનો ટોપિક છે "વાત".. અને આ ટોપિક પર મારા આર્ટીકલ નું નામ છે..

"વાતો કરવી અને સંવાદ થવો  એ બંનેમાં શું ફરક??"✍️💫🗣️👤🌾

             હકીકતમાં વાતો કરવી પડે છે.. જ્યારે સંવાદ થાય છે આપોઆપ....

           માણસને જીવવા માટે શું જોઈએ ??રોટી, કપડા મકાન ??આમ તો કંઈ કેટલુંય ઈશ્વર આપી દે.... ત્રણ- ચાર બંગલા, ગાડી... પણ માણસને સંતોષ નથી થતો ...આ અસંતોષ શાનો છે??તે કંઈ વધુ મિલકતનો નથી...(જે ભલે બાહ્ય રીતે લાગતો હોય) તો અસંતોષનો શાનો છે?... કદાચ સુખનો હોઈ શકે. તે સુખની શોધમાં આ બધી વસ્તુઓ પાછળ એટલા માટે ફરે છે કારણ કે સુખની સાચી વ્યાખ્યા તેને ખબર નથી હોતી. માત્ર દુનિયામાં આ બધું વધુને વધુ ભેગુ કરવામાં આખી જિંદગી પૂરી કરી નાખે છે. છતાં આખરમાં એકલતા જ અનુભવે છે.વાસ્તવમાં આ "દુ:ખે પેટ અને કૂટે માથું"...... જેવી પરિસ્થિતિ છે. વાસ્તવમાં ઘર ભલે નાનું હોય..પણ જીવનમાં એવા વ્યક્તિઓ હોય..કે જે તેની લાગણીને ઝીલે , તેની નાની નાની જીવેલી ક્ષણોને સાંભળે, તે જેની સાથે ખુલીને વાતો કરી શકે. જે તેની નાની-નાની સિદ્ધિઓને બિરદાવતુ હોય, અને તેની નાની-નાની ભૂલોની સાથે અને નાની મોટી ખામીઓ સાથે તેને  સ્વીકારતા હોય તો અસંતોષ થવો શક્ય જ નથી.... એ સ્થુળ વસ્તુઓમાં શું તાકાત કે તમને વાસ્તવિક માનસિક જરૂરિયાતો, લાગણીની ભીનાશ અને હૂંફના સતત સથવારાની ગરજ સારી શકે!!!...

‌          હકીકતમાં વ્યક્તિ માત્ર એક મૃગજળ પાછળ આખી જિંદગી ભાગતો ફરે છે. ભગવાન પૂરતું બધું આપી દે. પણ સંતોષ ન થાય એટલે ખુશી નો અહેસાસ ન થાય. ખુશી તો ત્યાં જ છે પણ તેને અનુભવી ન શકે પછી મનોમન અકડાઈને ગૂંચવાયા કરે. ને છેવટે તે એવું માનવા માંડે છે કે હજી વધુ મોટો બંગલો ગાડી લઇ પછી મને તે ખુશી ફીલ થશે. પણ પછી એ ન થાય ત્યારે માણસ વધુને વધુ રઘવાયો થાય ને પછી હજી વધુ મેળવવા તે કટિબદ્ધ થાય ...તે મેળવે પણ ખરો પણ છતાંયે તેને તે ખુશી ફીલ નથી જ થવાની ...કેમકે જ્યાં ખુશી છે ..જેમા ખુશી  સમાયેલી છે.. તે ત્યાં નહીં અવળી વસ્તુઓમાં જ તેને શોધી રહ્યો છે. ને છેલ્લે કંટાળીને તે ભયંકર એકલતાનો અને ઇનસિક્યોરિટી નો અનુભવ કરે છે. ખુશી કોઈ વસ્તુમાં નહીં સંબંધોમાં છે. પોતાની વ્યક્તિઓ સાથે છે. સંગાથે જીવનને માણવામાં છે. નાની નાની વસ્તુ ને સાથે શેર કરીને જીવવામાં છે. નાના નાના સંવાદો , થોડાક તોફાન ,થોડાક રીસામણા- મણામના  ,થોડીક ઉગ્રતા, થોડાક વ્હાલ થી મળતાં સંવાદને ઝીલીને સાથે જીહવળવામાં છે. જો આટલું થઈ શકે તો "અસંતોષ" નામની વસ્તુ શક્ય જ નથી.
‌
.           કેટલીક વાર  બે વ્યક્તિ એકબીજા સાથે કલાકો સુધી વાત કરે છે પણ એ માત્ર વાતો જ હોય છે. સંવાદ નથી હોતો. કેટલાક લોકો થોડોક સમય સાથે જીવે છે, વાતો સાવ નહિવત. પરંતુ મૌન સંવાદ પણ તેમાં ભરપૂર હોય છે. જે જિવાડે છે જીવંત રાખે છે

વાતો અને સંવાદ માં શું ફરક???

           વાતો શબ્દોથી થાય છે. સંવાદ ભાવથી. વાતો કરવા માટે શબ્દોની જરૂર પડે છે. સંવાદ  નિ:શબ્દ પણ હોઈ શકે છે. વાતો કરવા પ્રત્યક્ષ કે અપ્રત્યક્ષ હાજરી હોવી જરૂરી છે. સંવત ગેરહાજરીમાં પણ થતો અનુભવી શકાય છે.કેટલીક વાર કોઈને પૂરા મનથી યાદ કરતા હોઈએ ને તે જ સમયે તેનો ફોન આવે કે એ વ્યક્તિ રૂબરૂ મળવા આવે એવું બને જેને આપણે  "ટેલીપથી" કહીએ છીએ. એ પણ એક પ્રકારનો સંવાદ જ છે. સંવાદ આત્મિક છે સીધેસીધો આત્માથી આત્માનો. માટે જ આ સંવાદ છે માટે જ..

"જ્યાં સંવાદ છે ત્યાં આત્મીયતા છે."

          ને જ્યાં માત્ર વાતો છે ત્યાં ઉપરછલ્લી લાગણીના થપેડા છે.

       રજાઇ ઓઢીને સૂઈ ગયા "શબ્દો"
                 ત્યારે કરવટ બદલી ને જાગી ગયા "ભાવ"
        આવિર્ભાવ આ તે કેવો!!!
                   વાતો કરવા લાગી આંખો...
                          ને સંવાદે ચડી ગયાં.. હાવ -ભાવ..!!

             કોઈ પણ સંબંધને ટકાવી રાખવા સંવાદ ટકાવી રાખજો. સંવાદ ક્યારેય બંધ ન કરતા.ગમે તેટલા ઝઘડા થાય પણ અહમને વચ્ચે રાખી તે ઝઘડાને લાંબો ન ખેંચતા. જેટલો સમય સંવાદ વિહીન વધારે જાય છે તેમ તેમ કડવાશ વધી જાય છે. માટે "સંવાદનો સેતું" હંમેશા જોડેલા રાખજો. ભલે થોડો હોય પણ તે થોડા માં પણ ભરપૂર હોય છે. જે પોતાના વ્યક્તિઓને ગુમાવતા અટકાવે છે.

          આજે દરેક વ્યક્તિ ઘરડું હોય, નાનું બાળક હોય કે પુખ્ત વયનું હોય, દરેકને એવું હોય છે કે મારી સાથે કોઈ વાતો કરે, મને કોઈ સાંભળે... ઉપરછલ્લું નહીં બસ થોડું મનથી સાથે રહીને. આજે કોઈની પાસે સમય નથી કોઈને આપવા માટે,વાતો કરવા માટે કે સાંભળવા માટે. તો સમય કાઢવો ક્યાંથી??? હકીકતમાં તો આ આપણી વ્યસ્તતા ઘણાખરા અંશે આભાસી છે. તમે થોડીક ક્ષણો વિચારશો તો ખ્યાલ આવશે કે મોબાઈલ પાછળ, ટીવી પાછળ તમે દિવસનો કેટલો સમય આપો છો??. આ સમયને થોડો બચાવી 10 15 મિનિટ ફોનમાં મેસેજ ચેક કરવાનું બંધ રાખી ,ઘરનાં ઘરડા મા-બાપ , પત્ની,બાળકો સાથે બેસી વાતો સાંભળી લઈએ. થોડોક ક્વોલિટી ટાઈમ આપી સંવાદ કરી લઈએ.

           જ્યારે તમે તેમની વાતો સાંભળશો તો એમને ફીલ થશે કે આ મારું પોતાનું વ્યક્તિ છે તમને તેમના માટે લાગણી છે તમે તેમને સમય આપો છો તો તમે તેમના સુખમાં ખુશ છો ને તેમના દુઃખમાં દુઃખી છો આ વસ્તુ તમને આત્મસંતોષ આપશે હળવાશ આપશે. "વ્યક્ત થઈ શકવાની હળવાશ.." જે જીવવા માટે ખૂબ જરૂરી છે.અને સામે તમને પણ સંબંધની હુંફ, છાંયડાની અનુભૂતિ થશે. જે વધુ સારું કામ કરવાં માટે ઉર્જા પૂરી પાડશે. પ્રસન્ન થઈને જીવવાનું ઇંધણ પુરું પાડશે.

        દરેક વ્યક્તિને એક શ્રોતા ની જરૂર હોય છે જ્યાં પોતે વ્યક્ત થઈ શકે.....

મિત્તલ પટેલ
"પરિભાષા"
અમદાવાદ

Friday, 10 July 2020

નવસંસ્કાર સાપ્તાહિક માં મારો લેખ...

👀💬...💫...આપણે "દુનિયાને" તે જેવી છે એવી નહીં પરંતુ "આપણે" જેવા છીએ એવી "જોઈ"એ છે........🕊️🙈🙉🙊

       ઈશ્વરે દરેક વ્યક્તિને દૃષ્ટિબિંદુ કેળવવા એક દૂરબીન આપ્યું છે. દરેક વ્યક્તિ તે દૂરબીનથી જીવનની દરેક પરિસ્થિતિ અને દરેક વ્યક્તિને જુએ છે. તે પરિસ્થિતિમાં અને તે વ્યક્તિમાં બીજું ઘણું બધું હોય છે પણ તે વ્યક્તિને તેની પાસેના દૂરબીન માં  જે દેખાશે તે જ જોશે. ને તેનાથી જ અર્થઘટન કરશે. પોતાને દૂરબીન માં જે દેખાય તેનો જ અનુભવ કરશે અને તેને આધારે તેનું જીવન ઘડાશે.અને આ દૂરબીન છે "દ્રષ્ટિકોણ".

             આ દ્રષ્ટિકોણ "લઘુ"કોણ ( નકારાત્મક રીતે જ બધાને જોવાનો ) કે "કાટ"કોણ (દ્વેષભાવ યુક્ત દ્રષ્ટિ )દ્રષ્ટિ ન હોવો જોઈએ. "પૂરક"કોણ હોવો જોઈએ. જો આપણને આવો પૂરક દ્રષ્ટિકોણ કેળવતા આવડે તો દરેક વ્યક્તિ દરેક પરિસ્થિતિને પૂરક બનીને જીવી શકશે.

અદા તારી નિરાળી એટલે નથી કે...
           " તું સુંદર છે" એ જિંદગી.....
"તારી સુંદરતા" તું દરેકને "તેની સુંદર દ્રષ્ટિથી"
                    બતાવે છે...  એટલે નિરાળી છે.... .

    
                  બહુ જ ફેમસ એક વાક્ય છે.
"સુંદરતા વ્યક્તિમાં નહીં જોનારની દૃષ્ટિમાં હોય છે"   એકદમ સાચું ...સાથે એક શબ્દો ઉમેરી લઈએ......
"સુંદરતા વ્યક્તિમાં નહીં જોનારના દ્રષ્ટિકોણમાં હોય છે"

           એક સંતનું પ્રવચન ચાલતું હતું. તેને લોકોને સંબોધતા કહ્યું કે"પક્ષી ને ચણ અને ગાયને રોટલી અવશ્ય રાખવી જોઈએ.માણસને જીવવાનો જેટલો હક છે એટલો આ પશુ-પંખીને પણ જીવવાનો હક છે. "સ્વ" સાથે સાથે સમગ્ર "સમષ્ટિ"નો વિચાર કરો. " ‌  સૌ શ્રોતાઓએ  તાળીઓના ગડગડાટથી સંતના વિચારોને વધાવી લીધા.  પ્રવચન પૂરું થતાં સૌ પોતપોતાને ઘેર ગયાં. એક ભાઈ ઘેર પહોંચીને થાકી ગયેલ હોવાથી એસી ચાલુ કરી આરામ ફરમાવતાં હતાં. એટલામાં બારીમાંથી કશાકનો અવાજ આવતાં બારી ખોલી જોયું તો બે કબૂતર હતાં. ત્યાં બે ઇંડા મુકેલાં હતાં. ખૂબ જ તડકો હોવાથી તેઓ આ ફ્લેટ ની બારી બહારનાં થોડાક ભાગમાં બેઠા હતા.પણ આ ભાઈને કે ગંદકી કરે છે એવું લાગ્યું અને ઝાડું લઈ ત્રીજા માળેથી તે ઈંડા નીચે ફેંકી દીધા. પક્ષીઓનાં બાળકોના મૃત્યુ ને કઈ બેસણું કે બારમું થોડું હોય!!! મૂંગા જીવ તો ભારે હ્રદયે ત્યાંથી ઊડી ગયાં. પણ સંવેદના તો દરેક જીવમાં હોય. પણ અભિવ્યક્તિની યોગ્યતા માત્ર માણસને આપીછે. અન્ય એક ભાઈ જે તે  જ પ્રવચનના હિસ્સો હતા. તેઓ ઘરે  જઈ જમવા બેઠા હતા. થોડુંક ધ્યાન બેધ્યાન થતાં પત્નીથી રોટલી થોડી બળી ગઈ. પતિએ કહ્યું"કંઈ નહીં તે ગાયને ખવડાવી દેજે ને  આપણા માટે બીજી બનાવી દે." ‌‌ .પત્ની કહે"જે વસ્તુ આપણે ખાઈ શકીએ એવી ન હોય તે બીજાને ક્યારેય ન આપવી. તે માણસ હોય, પશુ હોય કે પક્ષી હોય. ગાય માટે મેં પહેલેથી જ અલગ રોટલી કાઢી લીધી છે"

            દૃષ્ટિકોણ એ કોઈ સર્ટિફિકેટ નથી કે કોઈ ડોક્ટર કે સંત કોઈપણ વ્યક્તિ માં બેસાડી શકે. તે કેળવાયેલી હોય છે અથવા કેળવેલી હોય છે.તમે જોયું હશે કે કોઈ કાર્ય કરવા માટે તમને ઘણા બધા લોકોએ સલાહ સૂચનો આપ્યા હશે પણ જ્યાં સુધી તમને અંદરથી એકદમ ઇચ્છા નહીં થાય તે કાર્ય કરવાની ત્યાં સુધી તમે નથી જ કરવાના.તમે મસાલો ખાવાનું નથી છોડી શકવાના ભલે લોકો ગમે તેટલું કહેશે કે ગમે તેટલાં તેના નુકશાન વિશે વાંચશો.  પણ કોઈ જીવનની ઘટના એવી બની જાય કે તમારા મનમાં વાગી જાય. ત્યારે તે મસાલો ખાવાની આદત આપોઆપ સહજ રીતે છૂટી જશે.બહુ અઘરું પણ નહીં પડે કેમકે તમને અંદરથી કશુંક અનુભવાયું છે કંઈક સંવેદાયુ છે.

ખૂબી જોઈ લેત જો તારી નેત્ર પરની પાંપણ જરા ખુલ્લી હોત...
                 પાંપણ ના પાંદડે તો લીંપણ છે  ગ્રંથિનું..... !!

તેનાં ભારથી પાંપણ ને ઉંચકાતા જરા વાર લાગે છે....

           કેટલી બધી ગ્રંથિઓ સાથે લઈને માણસ જીવતો હોય છે!!! "વહુ કદી દીકરી ન બની શકે" "સાસુ કદી માં ન બની શકે"...      અરે પણ શું કામ બનાવવી છે. શા માટે તમે વહુને દીકરી જોડે કમ્પેરીઝન કરો છો?.. શા માટે સાસુને "માં" જોડે કમ્પેરીઝન કરો છો.?? તમે વહુ અને સાસુને એક "માણસ" તરીકે ન સ્વીકારી શકો..."જ્યાં સુધી કોરોના નહતો આવ્યો ત્યાં સુધી ડૉક્ટરો માટે આ જ બોલતાં હતાં... ડોક્ટર તો બધા ચીરફાડ કરવા જ બેઠા હોય તો ખોટાં ખોટાં રૃપિયા પડાવવા"
"પોલીસ"એટલે માત્ર હપ્તાખોર. અરેપણ બધાં ડોક્ટરો, બધા પોલીસ, એવાં ન હોય. આખી જાતિ માટે તમે આ રીતની ગ્રંથિ રાખી કેવી રીતે શકો!!

           કોઈ બહેન કે ભાઈ ના છૂટાછેડા થયાં હોય તો લોકો વિચારવા માંડે છે કે તે ચારિત્રહીન હશે કે માથાભારે હશે.અરે પણ તેમની પર્સનલ લાઈફ છે તેમના માટે સહજીવન જીવવું અઘરું લાગ્યું હશે એટલે અલગ થયા તેમાં આવી ગ્રંથિઓ રાખવાની ક્યાં જરૂર!! માણસ માણસને એક "વ્યક્તિ" તરીકે શા માટે સ્વીકારી નથી શકતો??

            કોઈપણ સાસુ ,કોઈ પણ વહુ, કોઈપણ નડદ, કોઈપણ ડોક્ટર ,પોલીસ ,વકીલ, પતિ કે પત્ની પહેલાં એક વ્યક્તિ છે "ખામી- ખૂબીવાળો વ્યક્તિ". પછી તે કોઈ પણ સંબંધમાં આવે છે.આપણે દરેક વ્યક્તિને પહેલા માણસ તરીકે સ્વીકારવું પડે પછી સંબંધ ના સંદર્ભમાં વિચારીએ તો જ માનવતા ટકી રહે.

જોખી નથી રહ્યો...
       કે ન તોલી રહ્યો છું... હું "ભાવ " ને.....
વ્યક્તિને જોખી તોળીને મે...
        ત્રાજવે લટકાવી છે......
પ્રેમપાત્ર છે હર પાત્ર એ "માનવ"
         તે હર પાત્રને "પાત્ર"માં માત્ર ભરમાવી છે!!

મિત્તલ પટેલ
 "પરિભાષા"
 અમદાવાદ
mitalpatel56@gmail.com

Wednesday, 8 July 2020

My article in my regular column....

🌷બાળકો---ઉર્જાનું પ્રત્યારોપણ.....🌷🍃

લાગણી થી તરબતર જીવવું હોય તો શિક્ષક બનો!!

         પોતે "તરી" જઈને બીજાને "તારવુ"હોય તો શિક્ષક બનો.

બાળપણને ફરી રોજ રોજ જીવવું હોય તો શિક્ષક બનો!!

            સર્જનહારની કૃતિઓ સાથે સતત "જીવંત "રહી જીવવું હોય તો શિક્ષક બનો..!!

     
                શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ કોઇ પણ વ્યક્તિ હોય, તે કોઇ પણ વર્ગનો હોય, કે કોઈપણ ખાતું સંભાળતો હોય, તેનો કર્મક્ષેત્ર માટે નો ભાવ તો બાળકેન્દ્રી જ હોવો જોઈએ. માત્ર શિક્ષક નહીં તે દરેક અધિકારી, દરેક સ્કૂલ ઇન્સ્પેક્ટર, દરેક વહીવટી અધિકારી... કે દરેક મંત્રી  જે શિક્ષણ સાથે જોડાયેલ છે ,તે દરેક જે પણ નિર્ણય લે કે જે પણ તેમનાં અધિકાર માં આવતું કામ કરતાં હોય... તેમનું મૂળભૂત ધ્યેય બાળકોના હિતને જ કેન્દ્રમાં રાખીને હોવું જોઈએ. તેમની નજર સમક્ષ સતત બાળકો હોવા જોઈએ. તેમને કેન્દ્રમાં રાખીને ,તેમના માટે સારું હોય ,તેમની પ્રગતિ કરતું હોય, તેવાં જ વિચાર સાથે કાર્ય કરે તો ખરેખર શિક્ષણને એક ઉચ્ચતમ લેવલ સુધી ચોક્કસ પહોંચાડી શકાય. માત્ર પગાર ને અનુલક્ષીને જ, પોતાના સ્ટેટસ ને અનુલક્ષીને જ, નોકરી કરવામાં આવે તો બાળકનો વિચાર સાઈડ પર  જ રહી જાય છે.

        "  થાય એટલું કરી એ "...એટીટ્યુડ થી નહીં.... "કરીએ એટલું થાય " એ એટીટ્યુડથી કામ કરીએ અને એ સાચું પણ છે .દરેક શિક્ષક સક્ષમ છે.. તમારામાં બાળકો માટે કામ કરવાની ક્ષમતા છે એટલે જ ઈશ્વર તમને શિક્ષક બનવાનો મોકો આવ્યો છે.બાકી કોઈપણ શિક્ષક એ બાળપણમાં એવું વિચાર્યું હોય છે ખરું કે મોટા થઈને આપણે શિક્ષક બનીશું?? હવે તમે કહેશો કે ના... અમે તો ડોક્ટર બનીશુ, એન્જિનિયર બનીશું  એમ વિચાર્યું હતું.અરે ચાલો વિચારી લો કે તમે ડોક્ટર ,એન્જિનિયર બની ગયા છો ...તો તમે થોડા વધારે રૂપિયા કમાતા હોત પણ શું સુખનો પેરામીટર માત્ર રૂપિયા સાથે સંબંધિત છે??? જો એમ જ હોત તો આ જેટલા હાઇલી એજ્યુકેટેડ, આઈઆઈએમ ,આઈઆઈટી પાસ આઉટ આત્મહત્યા ન કરતાં હોત.

              સુખનું પેરામીટર પ્રંસન્નતા છે અને શિક્ષક તો સાચાં અર્થમાં બાળકો ના મન ,વિચાર ભવિષ્યને ઘડતો એન્જિનિયર અને તેના મનોવિજ્ઞાનને સમજી ,તેનો ઈલાજ કરતો ડોક્ટર પણ છે.

"આપણે જિંદગીમાં કર્મનું ભાથું બાંધવા નું છે....
                             રૂપિયાનું નહીં."

           " જીવનનો મર્મ સમજી ,નૈતિક કર્મો ...પ્રમાણિકપણે નિભાવવાના છે. બીજાનાં કરતાં પોતાનું કર્મ થોડું  કષ્ટ આપે તેવું હોય તો પણ તેને ન છોડવું " એવું ગીતામાં કહ્યું છે.

             તમે થોડા દિવસ આ રીતે જીવી તો જુઓ. બાળકોની સાથે આત્મીયતા થી જોડાઈ જુઓ .વાતો કરો .વાતો તેમની સાંભળો.. તેમની સાથે ગીત ગાવ, અભિનય કરો ,ભણાવો(મનમાં એવો ભાવ રાખી કે આ બધા મારાં બાળકો છે ને મારે તેમને બહુ સારા ભણાવી ગણાવીને શ્રેષ્ઠ લેવલ પર પહોંચાડવા છે) .  આજે ભલે તે ગરીબ હોય, તેનાં મા-બાપ અભણ હોય , પૂરતું ખાવાનું ન મળતું હોય પણ ...જો તે ભણશે તો તેનાં આખાં ઘર ને આગળ લાવી શકશે અને તે રીતે આખા ગામને ને આખા દેશને.જો દરેક શિક્ષક આવું વિચારે તો દેશને સો ટકા શિક્ષિત દેશ બનતાં વાર નહિ લાગે... ને જ્યાં શિક્ષણ છે તે દેશ બધી રીતે સક્ષમ છે. વિકાસશીલ માંથી વિકસિત દેશ નું લેબલ ચોક્કસ લાગી જશે.

તૂટેલાં તારાં ને જોડવાનું કામ છે.....
          એ શિક્ષક! તારું દેશને ઘડવાનું કામ છે...

પછાત નથી ,કોઈ બાળક કે વિચાર.....
             તારામાં "તને" જ પહેલાં ઘડવાનું કામ છે!!

હે ઈશ્વર! તું સુઝાડજે રસ્તા મને....
             હું છું શિક્ષક, મારું સમય સાથે અનુસંધાન સાધવા નું
 કામ છે.

મિત્તલ પટેલ
" પરિભાષા "
અમદાવાદ 
mitalpatel56@gmail.com

Friday, 3 July 2020

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3318070541583667&id=100001422602254
📝💫ઓનલાઈન એજયુકેશન- મૂંઝવણભરી પરિસ્થિતિનો વિકલ્પ કે વર્ગખંડ શિક્ષણનો પર્યાય!!!💫🌱 

આણંદથી પબ્લિસ થતા "ગુર્જર ગર્જના "ન્યુઝ પેપરમાં મારો લેખ..💫✍️

         બાળ આંખોને નીરખીને ....
                જેને ત્યાં સપનાને વાવ્યા છે...
          તે શિક્ષક ના હ્દમાં હરપળ..
                  બાળેશ્વર બિરાજ્યાં છે...

          સ્ક્રીન બની શકે  કાચ એ નક્કી.....
                     પણ દર્પણ એ બાળ નાં... તો વર્ગમાં જ રાખ્યા છે!!
    

         બાળકોના કલબલાટથી ધમધમતી શાળામાં બાળકોની ગેરહાજરીમાં જવું એક શિક્ષક માટે...છોડ વિનાના બગીચામાં માળીનું ફરવા નીકળવા જેવું લાગે છે.ક્યાંક રસ્તે બાળક મળી જાય તોય ..જેની આંખોમાં કાયમ ચંચળતા, મસ્તી , ઉછળકૂદ,જોઈ હોય તે આંખની કીકીને ગંભીરતાનું વસ્ત્ર પહેર્યું હોય.. તેવું ભાળીને ઝાંખા ઝાંખા ડરની ઝાંખી એના મુખારવિંદ પર નૃત્ય કરતી જોઈએ ત્યારે વિચારશૂન્ય મગજ ચોક્કસ બની જવા પામે..!!!

          બાળકો સતત કાર્યશીલ રહે ,સતત પ્રવૃતિશીલ રહે તે ખુબ જરૂરી છે.બાળકને નિષ્ક્રિયતા તેની વિચાર ક્ષમતા, સર્જનશક્તિ ,આત્મવિશ્વાસ બધાં પર ખરાબ અસર કરે છે.માટે બાળક સતત કોઈને કોઈ સર્જનાત્મક કામ માં productive પ્રવૃત્તિમાં.. ક્રિયાશીલ રહે... જીવંત રહે તે જોવું એ આપણી ફરજ છે. અત્યારે બાળકનું શિક્ષણ કાર્ય જ્યારે બંધ છે ત્યારે જે ઓનલાઇન વિવિધ એપ્લિકેશનથી શિક્ષણકાર્ય વધતાં ઓછા પ્રમાણમાં કાર્યરત રહે.. બાળકોનું શિક્ષણ સંપૂર્ણપણે સ્થગિત ન થઈ જાય તે માટે સરકાર દ્વારા અને શાળાઓ દ્વારા જે પ્રયત્નો કરવામાં આવી રહ્યા છે તે ખરેખર સારો પ્રયત્ન છે બાળકો માટે.

            હા ,ચોક્કસ ઓનલાઇન શિક્ષણ એ વર્ગખંડ શિક્ષણ નો પર્યાય નથી જ.પણ આ કોરોના ના સમયમાં બાળક નું ભણતર સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ જાય તેના વિકલ્પ રૂપે બાળક એકાદ કલાક ઓનલાઈન વર્ગમાં ભણી થોડું શિક્ષણ મેળવતો રહે ,વિવિધ પ્રવૃત્તિઓમાં પ્રવૃત રહે તે વિચાર સરાહનીય જ છે.

         આ ઓનલાઇન શિક્ષણની વ્યવસ્થા આ મહામારી ના વિશિષ્ટ સંજોગોમાં ઉભી કરાયેલ ટેમ્પરરી વ્યવસ્થા છે. કંઈ શાળા અને વર્ગખંડ કાયમ માટે બંધ થઈ જવાના છે? એવું તો નથી જ ને એવું હોવું પણ ન  જ જોઈએ. પરિસ્થિતિ નોર્મલ થતાં ઓનલાઇન વર્ગો ની પુર્ણાહુતી લાવી વર્ગખંડ શિક્ષણ જ થવું જોઈએ.જો આ શિક્ષણની પદ્ધતિ આ સંજોગોવસાત બાળકોનું શિક્ષણ ન બગડે એ હેતુ થી ઉભી કરાયેલ એક વિકલ્પ માત્ર છે તો શા માટે વર્ગખંડ શિક્ષણ સાથે સરખામણી કરી કરીને આ પદ્ધતિને સતત  વખોડ્યા કરવી...???

           શિક્ષણકાર્ય સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય તેનાં કરતાં ૨૦થી ૩૦ ટકા પણ ચાલુ રહેતું હોય આ પદ્ધતિથી તો એમાં ખોટું શું છે?? સો ટકા ભલે બાળકો આ પદ્ધતિ દ્વારા શિક્ષણ પ્રક્રિયામાં  ઈનવોલ્વ નહીં થાય. ૩૦થી ૪૦ ટકા થશે તો ય સારું જ છે ને. કેટલીકવાર શિક્ષક પોતે જ અપડેટ નથી થવા માંગતો. નવું શીખવા નથી માંગતો હોતો.. તમે સોશિયલ મીડિયા નો સંપૂર્ણપણે ત્યાગ કરી શકો છો??તો મોબાઈલમાં એક સારી એપ્લિકેશન બાળકો માટે સારા હેતુથી શીખી લીધી અને બાળકોને તે માધ્યમથી થોડા મહિના શિક્ષણ આપશો તો તેમાં ખોટું શું છે???

        "ગરીબ બાળકોને શું આવડે? આ બધામાં તેમને શું ગતાગમ પડે?? એન્ડ્રોઇડ ફોન તો છે જ નહીં બધા પાસે!!!"

અરે ,તમે બાળકને બાળક તરીકે શા માટે નથી જોતાં??? શા માટે શાળાનાં બાળકોને બિચારા બનાવીને રજૂ કરવામાં આવે છે?? બાળકોને શા માટે પૈસાથી, કપડાંથી મૂલવવામાં આવે છે?? દરેક બાળક સક્ષમ છે.તેમની ક્ષમતાને ઓળખી તેને આગળ લઈ જવાની ક્ષમતા તમારામાં હોવી જોઈએ. એન્ડ્રોઇડ ફોન 20માંથી ચાર બાળકો ને ઘેર હશે તો આ પણ એક ને ઘેર 3 એમ 20માંથી ૧૨થી ૧૫ છોકરા બની શકશે. ફક્ત પ્લાનિંગ પૂર્વક બાળકોને ભણાવવાની જરૂર છે.ભણાવવાની વૃત્તિ તમારી હોવી જોઈએ .ઈચ્છાશક્તિ હોવી જોઈએ. શાળામાં ભણતા બાળકો પાસે ભલે ફોન ન હોય , આખાં ગામમાં પણ જેની જેની પાસે ફોન હશે..તેમને પણ તમે બાળકોને અડધો કલાક તેમના ફોન પર ભણવા દેવાનું કહેશે તો કંઈ ના નહીં જ પાડે...!! ધોરણ વાઇઝ ચોક્કસ સમય નક્કી કરી તેમને જાણ કરી દેવામાં આવે તો.. શાળાના વર્ગની જેમ ઓનલાઇન વર્ગ માં પણ તેઓ સમયસર હાજર થઈ જશે. હા થોડા દિવસ પ્રયત્ન વધું કરવાં પડે એવું થઈ શકે. પણ બાળકો માટે પ્રયત્ન કરવાં એ એક શિક્ષક તરીકે આપણી ફરજ છે. ને તેનું વળતર પણ આપણને મળે છે.બાળકેન્દ્રી આપનો અભિગમ હોય, થોડું પણ બાળકોના પક્ષે રહીને વિચારતાં હોય, તેમનાં માટે વિચાર કરતાં હોય, તો ઓનલાઇન શિક્ષણ પણ ખૂબ સારી રીતે થઈ જ શકે છે. દઢ ઇચ્છાશક્તિ એ કંઈ પરિસ્થિતિ, સંજોગો, સુવિધા,ની મોહતાજ નથી હોતી.જેને કામ કરવું છે તેને કશું જ નડતું નથી અને જે નથી જ કામ કરવું તેને બધું નડે જ છે.

         ઓનલાઈન એજ્યુકેશન ને આપણે આટલો ભારેખમ શબ્દ શા માટે બનાવી દીધો છે??વિદેશમાં રહેતા બાળકો ઇન્ડિયા માં રહેતા પોતાના મા-બાપ જોડે વીડિયો કોલિંગ થી વાત કરી સંવેદના વહેંચતાં નથી હોતાં??આજે જ્યારે ન્યૂઝ પેપર થી માડી શોપિંગ થી માડી બધું ઓનલાઈન છે .આજે ઓનલાઈન પેમેન્ટ એ આપનો સમય ,પૈસા અને શક્તિ નો બચાવ કરે છે.આજે દુનિયામાં કોઈ પણ ખૂણે થયેલ કોઈપણ શોધ હોય કે કોઇ પણ ઘટનાની ખબર ક્ષણવારમાં બધે ફેલાઈ જાય છે. તો શું શિક્ષણ માત્ર ચોપડીનું જ હોય??આ દુનિયામાં દરેક માધ્યમ ,દરેક વસ્તુના બે પાસા હોય છે . એક સારું અને એક ખરાબ .ચોક્કસપણે બાળક મોબાઇલના એડિક્ટ ન થઈ જાય ,ખોટી વેબસાઈટ પર ન પહોંચી જાય તેનું ધ્યાન રાખવું મા-બાપોની ફરજ છે.પણ તમે નવી ટેકનોલોજી, નવી બદલાતી દુનિયા ના પરિવર્તન સાથે પોતે અપડેટ નહીં રહો અને બાળકોને પણ નહીં થવા દો તો તમે તેને ચોક્કસપણે અહિત જ કરી રહ્યા છો.કલાક ઓનલાઈન વર્ગમાં તે શિક્ષક પાસેથી થોડું ભણી લેશે તો કંઈ આભ નથી તૂટી પડવાનો!!!

                હા !જે શાળામાં મૂલ્ય શિક્ષણ સાથે બાળકનો સર્વાંગી વિકાસ થાય છે .બાળકો શિક્ષક સાથે ,પોતાના મિત્રો સાથે ,પ્રત્યક્ષ સંપર્કમાં રહેતાં... તેનો સંવેદનશીલ વિકાસ ચોક્કસ થાય છે. શિક્ષક સાથેની આત્મીયતા ચોક્કસ વર્ગમાં જ બાળક સાથે કેળવાય અને પાંગરે છે . તુલસી ક્યારા માં તુલસી જ ન હોય તો ક્યારો ગમે તેટલા સુંદર હોય પણ શું કામનો?? એ જ રીતે બાળકો થી જ શાળા છે અને બાળકોથી  જ શિક્ષકત્વ છે.ને એ કાળા પાટિયા , ચોક નો ટીક ટીક અવાજ,બાળકોનું કલબલાટ માં જે જીવંતતા છે તે ઓનલાઈન શિક્ષણમાં ચોક્કસ નથી જ અનુભવાવાની. પણ આપણે વર્ગખંડ શિક્ષણ સાથે તેની સરખામણી નથી કરવાની. ઓનલાઇન શિક્ષણ ને અત્યારનાં કટોકટીના સમયમાં માત્ર થોડા મહિના પૂરતો બાળકો માટેનો એક વિકલ્પ તરીકે સ્વીકારવાનો છે. એક શિક્ષકને તો આ પદ્ધતિથી પણ બાળક સાથે સંવાદ કરવો ચોક્કસ ગમશે જ. બાળકને ભણાવવું તેમના મનને આનંદ અને સંતોષ આપશે. મધ્યમ કોઈ પણ હોય એ તો સારો હોય તો કાર્ય ચોક્કસપણે સફળ થાય જ છે.

મિત્તલ પટેલ
 "પરિભાષા "
અમદાવાદ 
mitalpatel56@gmail.com